Anica Savić Rebac: Zaboravljena intelektualka srpske kulture

Anica Savić Rebac bila je srpska književnica, klasična filološkinja, istoričarka filozofije, prevoditeljka i univerzitetska profesorka.

Svojim istraživanjima antičke književnosti i filozofije ostavila je značajan trag u srpskoj kulturi. Njena biografija svedoči i o preprekama sa kojima su se obrazovane žene suočavale u prvoj polovini 20. veka.

Rođena je 4. oktobra 1892. godine u Novom Sadu, a preminula je 7. oktobra 1953. u Beogradu. Iza sebe je ostavila naučne studije, poeziju, eseje i prevode koji su i danas važni za proučavanje antičke kulture i istorije filozofije.

Detinjstvo i obrazovanje Anice Savić Rebac

Anica Savić rođena je u porodici snažno povezanoj sa književnošću i kulturom. Njen otac Milan Savić bio je književnik, prevodilac i kulturni radnik, dok je majka Julijana, rođena Davidovac, poticala iz ugledne novosadske porodice.

Porodični dom bio je mesto susreta književnika i umetnika, a takvo okruženje podstaklo je Aničino rano interesovanje za jezike i književnost. Još kao devojčica pokazala je izuzetnu nadarenost za prevođenje i pisanje.

Gimnaziju je završila u Novom Sadu 1909. godine. Studije klasične filologije započela je 1910. na Univerzitetu u Beču, a nakon prekida izazvanog Prvim svetskim ratom nastavila ih je u Beogradu. Diplomirala je 1920. godine.

Već u mladosti prevodila je stranu književnost i objavljivala pesme. Među njenim ranim radovima bili su prevodi Bajronovih dela i pesme objavljene u časopisu Brankovo kolo. Poznavanje stranih jezika, latinskog i starogrčkog kasnije joj je omogućilo neposredno proučavanje antičkih tekstova.

Književno stvaralaštvo i poezija

Anica Savić Rebac pisala je poeziju, eseje i književne studije. U njenom stvaralaštvu posebno mesto zauzimaju antička kultura, filozofija, ljubav i odnos umetnosti prema ljudskom iskustvu.

Godine 1929. objavila je zbirku pesama Večeri na moru, jedinu samostalnu zbirku poezije objavljenu za njenog života. Njeni književni radovi objavljivani su i u časopisima, među kojima su bili Dan, Misao i Srpski književni glasnik.

Njeno stvaralaštvo nije se uklapalo u jednostavne književne kategorije. Povezivala je književnost sa filozofskim promišljanjem, zbog čega njen opus predstavlja važnu sponu između umetničkog izraza i naučnog istraživanja.

Brak sa Hasanom Rebcem i život u Skoplju

Anica Savić udala se za Hasana Rebca 1921. godine. Hasan je bio obrazovan intelektualac i društveno angažovan javni radnik. Njihov brak povezivao je dvoje ljudi različitih verskih tradicija, koji su svojim životnim izborom prevazilazili deo društvenih predrasuda svog vremena.

Tokom tridesetih godina živeli su u Skoplju, gde je Hasan službovao, a Anica predavala u ženskoj gimnaziji. Prema biografskim zapisima, predavala je i u skopskoj medresi. U tom periodu nastavila je naučni rad i pripremala studije koje će obeležiti njenu karijeru.

Anica i Hasan poznavali su britansku književnicu Rebeku Vest i njenog supruga, pisca H. Dž. Velsa. Njihov susret zabeležen je u Vestinom putopisu Crno jagnje i sivi soko, objavljenom 1941. godine, u kojem su prikazani pod izmenjenim imenima.

Doktorat i istraživanje antičke filozofije

Jedno od najznačajnijih dela Anice Savić Rebac je Predplatonska erotologija, njena doktorska disertacija, odbranjena 1932. godine na Univerzitetu u Beogradu. U njoj je istraživala razvoj ideje o Erosu u grčkoj misli pre Platona.

Ova studija pokazuje širinu njenog naučnog interesovanja. Ljubav nije posmatrala samo kao književni motiv, već i kao filozofski, religijski i kulturni pojam. Planirala je šire istraživanje razvoja ideje o Erosu kroz različite epohe, ali taj projekat nije uspela da dovrši.

Među njenim drugim značajnim studijama nalaze se Geteov helenizam, Ljubav u filozofiji Spinozinoj, Mistična i tragična misao kod Grka i Platonska i hrišćanska ljubav. Njeni radovi povezuju istoriju filozofije, klasičnu filologiju i proučavanje književnosti.

Prevodilački rad i evropska književnost

Prevođenje je bilo važan deo njenog intelektualnog rada. Anica Savić Rebac prevodila je autore iz različitih književnih epoha, među kojima su Tomas Man, Volt Vitmen, Džon Milton, Gete i Lukrecije.

Posebno se ističe njen prevod Njegoševe Luče mikrokozma na engleski i nemački jezik. Bavljenje različitim književnim tradicijama omogućilo joj je da poveže srpsku književnost sa širim evropskim kulturnim prostorom.

Njena prevodilačka praksa bila je povezana sa naučnim interesovanjima. Poznavanje klasičnih jezika omogućavalo joj je da antička dela proučava u izvornom obliku i da se bavi njihovim filozofskim i estetskim značenjima.

Žene u nauci i društveni angažman

Profesionalni put Anice Savić Rebac odvijao se u vremenu kada su žene imale ograničene mogućnosti za napredovanje u akademskim institucijama. Uprkos obrazovanju i naučnim rezultatima, godinama je radila kao gimnazijska profesorka, dok je njeno uključivanje u univerzitetsku nastavu bilo otežano.

Bila je među prvim članicama beogradskog PEN centra, osnovanog 1926. godine. Učestvovala je i u radu organizacija koje su se zalagale za profesionalne interese univerzitetski obrazovanih žena. Time je njen angažman prevazilazio književnost i nauku i obuhvatao šira pitanja obrazovanja i položaja žena u društvu.

Univerzitetska karijera

Posle Drugog svetskog rata Anica Savić Rebac nastavila je akademski rad u Beogradu. Godine 1946. postavljena je za vanrednu profesorku Univerziteta u Beogradu, gde je predavala istoriju rimske književnosti i latinski jezik.

Njeno imenovanje predstavljalo je važan korak u njenoj karijeri, ali i u istoriji obrazovanja žena u Srbiji. Posle dugogodišnjeg rada u gimnaziji, dobila je priliku da svoje znanje prenosi studentima i neposredno učestvuje u univerzitetskom životu.

Najvažnija dela Anice Savić Rebac

Među najpoznatijim delima Anice Savić Rebac nalaze se:

• Večeri na moru (1929) – zbirka poezije objavljena za njenog života.
• Predplatonska erotologija (1932) – doktorska disertacija o pojmu Erosa u grčkoj misli pre Platona.
• Platonska i hrišćanska ljubav (1936) – studija o shvatanju ljubavi u antičkoj i hrišćanskoj tradiciji.
• Antička estetika i nauka o književnosti (1955) – studija objavljena posthumno.
• Helenski vidici (1966) – zbirka eseja o helenskoj kulturi i njenom nasleđu.
• Sabrana dela Anice Savić Rebac (1984–1988) – višetomno izdanje njenog stvaralaštva.
• Duh helenstva (2015) – izbor eseja koji osvetljava njeno interesovanje za antičku misao.

Ova dela svedoče o širini njenog rada, od poezije i prevođenja do složenih filozofskih i književnoistorijskih istraživanja. Posebno je značajna Antička estetika i nauka o književnosti, koja je objavljena dve godine nakon njene smrti.

Smrt i kulturno nasleđe

Hasan Rebac preminuo je 1953. godine, a Anica Savić Rebac umrla je u Beogradu 7. oktobra iste godine, tri dana nakon svog 61. rođendana. Njena smrt označila je kraj života posvećenog nauci, književnosti i proučavanju antičke kulture.

Njen rad nastavio je da živi kroz posthumno objavljene knjige, eseje i kasnija izdanja. Deo njene zaostavštine povezan je sa Maticom srpskom i Univerzitetskom bibliotekom „Svetozar Marković“ u Beogradu, institucijama značajnim za očuvanje i proučavanje književnog i naučnog nasleđa.

Anica Savić Rebac ostaje važna figura srpske kulture jer je povezivala domaću intelektualnu tradiciju sa evropskom filozofijom i književnošću. Njena biografija podseća i na značaj obrazovanja, samostalnog mišljenja i ravnopravnog učešća žena u naučnom životu.

Ulica Anice Savić Rebac u Višnjičkoj Banji

Sećanje na Anicu Savić Rebac prisutno je i kroz nazive ulica posvećenih značajnim ličnostima srpske kulture. Ulica koja nosi njeno ime u Višnjičkoj Banji povezuje njeno nasleđe sa beogradskom opštinom Palilula.

Naziv ove ulice podseća na književnicu, naučnicu i prevoditeljku čiji su rad i posvećenost obrazovanju ostavili trajan trag u srpskoj kulturi.

Foto: wikipedia